Monday, October 16, 2017

अभाव र अफ्ठ्याराबीच काम गर्नुको पीडा

हुन त यी कुरा आधिकारिक वक्तव्यको रुपमा आउनुपर्छ भन्ने कुरा उठ्ला। तर त्यो आश गर्न नमिल्ने कुरा हो। सामाजिक सरोकारको कुरा भएर यसरी लेख्दैछु, जनताले यी कुरा थाहा पाउनुपर्छ, हामी कुन स्तरमा छौं भनेर।

नलुकाई भन्दा हाम्रो प्यूठान जिल्ला अस्पतालमा अप्रेशन गर्नका लागि पूरा बेहोस बनाउने एनेस्थेसिया मेसिन छैन, ढाडबाट दिइने बेहोसीको औषधीको र अन्य जटिलता आएर कृत्रिम सास दिनुपरेमा भेन्टिलेटर मेसिन छैन, मुटुको गतीमा गडबडी भएमा चाहिने मेसिन डिफिब्रीलेटर छैन, आइसीयु छैन, यी सबैको विशेषज्ञ डाक्टर एनेस्थेसियोलोजिस्ट छैन, अप्रेशन गर्नका लागि राम्रो काम गर्ने पर्याप्त औजार छैन, अप्रेशन गर्ने कोठामा तापक्रम ठिक राख्न एसीले काम गरेको छैन, चित्त बुझ्दो सरसफाई छैन, अप्रेशन गरिसकेपछी राम्रो हेरचाह गर्न गतिलो पोस्टअप वार्ड छैन, त्यहाँ विरामीको अवस्था हेर्न मनिटर छैन, छिनछिनमा अवस्था बारे बुझ्न पर्याप्त नर्सिङ स्टाफ छैन, अप्रेशन गर्दा इमर्जेन्सी चाहिने रगतको लागि ब्लड बैंक छैन, दिने पर्याप्त रक्तदाता छैन, २४ घण्टा खुल्ने इमर्जेन्सी ल्याब छैन, सिजेरियन अप्रेशन पछि बच्चामा केई समस्या आए उस्लाई राख्ने बच्चाको आइसीयु छैन, बच्चाको विशेषज्ञ डाक्टर छैन। बढ्दो डेलिभरी केस हेर्नलाई पर्याप्त नर्सिङ स्टाफ छैन, बढ्दो इमर्जेन्सी विरामी हेर्नलाई पर्याप्त पारामेडिक्स छैन।

त्यसो भने छ चैं के त?

थोरै औजार, उपकरण, औषधी, जनशक्ती र धेरै इक्षाशक्ति, दुर्गम ठाउमा यो अभावमा पनि केहि गरौं भन्ने चाहना र भगवानको आशीर्वाद।

हुन त हामीले गर्ने धेरै अप्रेशनलाई यी हामीसँग नभएका कुरा चाहिदैन पनि। गत साल हामीले यहि अभाव र अफ्ठ्याराका बीच २२६ सिजेरियन गर्यौं, १५०० नर्मल डेलिभरी गरायौं, अरु धेरै अप्रेशन गर्यौं। अप्रेशनका १-२ आमालाई बाहेक ठूलो जटिलता आएन, अरु केही बच्चालाई माथिका सुविधा नभएकोले गुमाउनुपर्यो वा बाहिर पठाउनुपर्यो। बाकी जिल्लामै स्वास्थ्य सेवा पाएर धेरै खुसी भएर घर फर्किए। डेलिभरी केसहरुले नि:शुल्क सेवा लिएर संस्थागत डेलिभरीको १००० रुप्पे प्रोत्साहन भत्ता र ४ पटक गर्भ जाँचको ४०० रुप्पे पनि पाएर गए।

अब प्रश्न उठ्छ,
यो अभाव र अफ्ठ्याराका बीच जोखिम मोलेर अप्रेशन गर्नु हाम्रो लापरवाही, हाम्रो जागिर मात्र कि सेवा भावना, के हो? हाम्रो रहर हो कि बाध्यता?
व्यवस्थापनलाई थाहा छैन र यो अभावमा काम हुदैंगरेको? थाहा छ।
स्वास्थ्यका विभाग र मन्त्रालय अनि त्यसका कुर्सीमा आसिन पदाधिकारीहरुलाई थाहा छैन र यो अवस्थामा काम हुदैंगरेको? थाहा छ।
पटक पटक जानकारी नि गराइएको छ, सामान, उपकरण, जनशक्ती माग पनि गरिएको छ। तर आश्वासन बाहेक केही पाइएन।

सूचनाको विकाससँगै सेवाग्राहीले चैं यो दुर्गमको जर्जर (हुन त यो भन्दा गए गुज्रेका जिल्ला अस्पतालहरु पनि नभएको हैन) अस्पतालबाटै सबै थोक आस गर्ने भएका छन्। नगरोस् पनि किन, उनका नेताले भाषणमा ठूला आस बोलेका हुन्छन्, संविधानमा स्वास्थ्य हरेक नागरिकको आधार भनेकै छ। वास्तविकता कति विकराल छ, त्यस्को आफ्नै व्यथा छ।

अब के गर्ने?
दुइटा बाटा छन्।
• जनता, सेवाग्राहीको सामू हाम्रो अभाव र अफ्ठ्यारा छर्लङ पारिदिने, हुनसक्ने जटिलता सबै बताइदिने (खासमा हरेक सामान्य रोग, औषधि र अप्रेशनका कारण ज्यानै जानसक्ने खतरा रहन्छ, जुनको लागि जिल्ला अस्पताल सुविधा सम्पन्न छैन) र उनीहरुलाई नै यो अभाव र अफ्ठ्यारालाई स्विकारेर उपचार सेवा यहि लिने वा ठूला अस्पताल जाने निर्णय गर्न दिने।
• अप्रेशन र अन्य उपचारमा पनि हुनसक्ने जटिलताहरु मध्ये केही र थोरैमा मात्र हुने जटिलताको व्यवस्थापन गर्न अस्पतालको क्षमता छैन, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सुविधा छैन भनेर सकेसम्म सबै विरामी रिफर गरेर ज्वरो, रुघा र पखालाको उपचार गरेर बस्ने।

दोस्रो बाटो हामीलाई सजिलो हो, ड्युटी सजिलो नि हुन्छ, शरीर नि दुख्दैन, निद्रा नि मजाले पुग्छ, तर हामी पहिलो बाटो ठिक छ भन्छौं? किन? किनकी त्यसबाट दुर्गमका धेरै गरिव जनतालाई राहत मिल्छ, जिल्लामै स्वास्थ्य सेवा (स्तरिय नभए पनि) पाउँछन्, उनीहरुको हजारौं खर्च बच्छ, जग्गा, सुन, गाईवस्तु धितो राखेर ऋण लिनुपर्दैन। तर यो अभाव र अफ्ठ्यारामा खटेर काम गरिरहेका छौं भनेर सेवाग्राहीले बुझ्नु जरुरी छ। सेवाग्राहीले सबै बुझेर उनीहरुको मन्जुरीमा नै यहिं उपलब्ध सेवा दिने हो। हामी मान्छे हौं (कैलेकाई गधा जस्तो नि लाग्छ) भगवान हैनौं, भएको ज्ञान, औजार, उपकरण, औषधि, जनशक्तीले राम्रो गर्ने सक्दो प्रयास गर्ने हो, धेरै सफल भएका छौं (त्यसैले भनेको भगवानको आशीर्वाद छ) तर सधैं सफल भएका छैनौं र त्यो असम्भव पनि छ।

हुन त तेस्रो बाटो नि छ, तर त्यो हामी स्वास्थ्यकर्मीको हातमा छैन। माग र विरामीको चाप अनुसारका उपकरण, जनशक्ती, औषधि, औजार तुरुन्त वा २ हप्ता, १ महिनाभित्रमा झिकाई सेवाको स्तर सुधार गर्दै जाने। विगत २ वर्षको अनुभवमा यी कुरा आवश्यक गतीमा भएको नदेखेको हुनाले सम्भव छैन जस्तो लाग्छ।

अनि फेरि हामीले हाम्रो अभाव र अफ्ठ्यारा देखाएको हामीले लापरवाही गर्न पाउनुपर्छ भनेर ती छोप्नका लागि भने हुँदै हैन, अन्तर्राष्ट्रियस्तरका अस्पतालमा त गल्ती हुन्छन् भने अभाव र अफ्ठ्यारामा ती झन बढ्छन् नै। तर लापरवाही भन्या फरक कुरा हो।

अब कुन बाटो रोज्ने सम्बन्धित सबै (सेवाग्राही, स्थानीय बुद्धिजीवी, पत्रकार, स्थानीय नेता, अस्पताल व्यवस्थापन, विकास समिती, नगरपालिका, स्वास्थ्य विभाग, मन्त्रालय) ले बुझेर भनिदिनुहोला। 
बाँकी पढ्नुहोस् >>

Thursday, September 28, 2017

नर्भिक केसकी विरामीको बुवाको भनाइप्रती मेरो प्रतिकृया


अमेरिकाका वरिष्ठ डा. रमेश आचार्यको नेपाली मेडिकल क्षेत्रलाई दोषारोपण सहितको भिडियो नै आएछ। उनी भर्खरै नर्भिक अस्पतालको इमर्जेन्सीमा मृत्‍यु भएकी भिक्टोरियाका बुवा हुन् जसले उनको उपचारमा लापरवाही भएको भन्दै उजुरी हालेका थिए र स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट गठित छानवीन समितिले "लापरवाहिको प्रमाण नभेटिएको" भनेर आफ्नो रिपोर्ट दिएको थियो। यहाँ हेरौं - 
'नर्भिकमा बालिका मृत्यु प्रकरण : भेटिएन लापरबाहीको ठोस आधार'

यो उनलाई बद्नाम गर्नका लागि लेखिएको हैन र नर्भिक अस्पतालको बचावमा पनि लेखिएको हैन। उनले आफ्नी १६ महिनाकी छोरीलाई भर्खरै गुमाएका छन्, त्यसमा हामीलाई नि दु:ख लागेको छ तर उनले जुन तरिकाले आफ्नो अल्प मेडिकल ज्ञानलाई प्रयोग गरी मिडिया र दुनियाँको आँखामा छारो हाली नेपाली डाक्टरहरु र नेपाली मेडिकल क्षेत्रलाई पूरै गलत देखाउने कुचेष्टा गरेका छन् त्यसको पर्दाफास भने हुनैपर्छ। 

उनका कुराहरुमा मेरा केही असहमतिहरु-
१. छोरीलाई Common cold मात्र जस्तो देखिन्थ्यो भन्नुभो, सिरियस नि हैन भन्नुभो अनि सिधै PICU छ छैन किन सोध्नुभाहोला? कुरा अलि मिलेन।
२. Ceftriaxone भन्ने high dose को औषधि दिएर छोरीको तापक्रम १०५ पुग्यो। कुनै मेडिकल पर्सनले यसरी बोल्छ र? Antibiotic दिएर ज्वरो न त बढ्छ न त घट्छ। पत्रकारलाई बुझाउन नि वरिष्ठ चिकित्सकले यसरी बोल्दैनन्।
३. उनको छोरीलाई जबर्जस्ती समातेर ET tube राखिदिए। कुनै पनि स्वास्थ्यकर्मीले जबर्जस्ती ET tube राख्दैन। काठमाण्डौ भित्रै विरामी transfer गर्दा  नि ET Tube राख्ने अवस्था आएको थियो थिएन, तपाईं यदि वरिष्ठ चिकित्सक हो भने आफैंले थाहा पाउनुपर्ने। त्यस्तो अवस्था नआई कसैले नि बुवाले लिइसकेको बच्चीलाई खोसेर ट्युब हाल्दैन। 
४. १६ महिनाको बच्चीलाई ६ नं को ET tube हाल्यो, त्यो पनि बालरोग विशेषज्ञले! कसैले पत्याउछ? ३ वर्ष बच्चासम्बन्धी अध्ययन गरेको, NICU, PICU मा काम गरेको बालरोग विशेषज्ञले १६ महिने बच्चालाई ६ को ट्युब हाल्न सपनामा पनि सोच्दैन। तपाईंले कहाँबाट सोच्नुभो?
५. Pediatric pulmonologist र Pediatric anesthesiologist नेपालमा कति छन्? इमर्जेन्सी कन्डिसनमा ती विशेषज्ञ छैनन् भने तिनलाई विदेशबाट भए नि बोलाएर कुरेर बस्ने हो? हाम्रो इमर्जेन्सीको तालिममा त त्यस्तो हुन्थेन। तपाईंले कहाँ पढ्नुभा हो कुन्नी?
६. Midazolam sensitive to body. कहिल्यै नसुनेको। vancomycin र ceftriaxone को sensitivity test गरेर मात्र हालिन्छ र? खै थाहा भएन। त्यै पनि इमर्जेन्सी condition मा severe allergic drug लाई मात्र sensitivity test गरिएला। अरुलाई गरिन्न। 
७. ET tube intubation procedure ले pneumothorax भएको रे। intubate गरेर ambu bagging ले बढी प्रेशर भएर वा ventilator मा राख्दा positive pressure ventilation ले भए अर्को कुरा, intubating procedure ले नै pneumothorax गराउछ भन्ने कुरा anatomically नि सम्भव छैन।
८. postmortem report ले autopsy को कुरा बोल्दैन। यो कस्तो कुरा हो? दुवै एउटै हैन र?
९. निमोनिया आफैंले suspect गरे रे। शुरुमा चैं common cold रे। कुरा कतैबाट नि मिल्दैन।
१०. पेडियाट्रीक सोसाइटी पेडियाट्रीक डाक्टरहरुलाई बचाव गर्न बनेको संस्था हो। उनीहरुले गल्ती गरे पनि, अपराध गरे पनि बचाउने संस्था हो। मेडिकल पर्सनले विभिन्न मेडिकल सोसाइटी बारे यहि बुझेको हुन्छ? के हाम्रा सोसाइटीहरु गल्ती छोप्न र बचाउन मात्र बनेका हुन् र?
११. मेडिकल कुराहरुमा उनको कमेन्टहरु एकदमै नन मेडिकल मान्छेले भन्ने जस्ता छन्। सुन्दा उनले मेडिकल पढेका हुन् भन्नेमै शंका लाग्छ। उनले चिनबाट मेडिसिन पढेको सर्टिफिकेट ल्याएका थिए रे। तर नेपाल मेडिकल काउन्सिलको लाइसेन्से जाँच पास गर्न सकेनन्। अहिले उनले आफूलाई अमेरिकाको वरिष्ठ फिजिसियन भनेर चिनाएका छन्, जुनमा शंका छ।

हुन त उनको आफ्नो सर्टिफिकेट सक्कली होस् या नक्कली ले यो अनुसन्धानमा खास असर नगर्नुपर्ने हो तर मिडिया, पब्लिकले उनलाई अमेरिकाको डाक्टरको रुपमा हेरेको छ र उनले भनेका कुराहरु मेडिकल्ली पनि सहि छन् र नेपालका डाक्टरहरु गलत छन् र लापरवाही गर्या हुन् भनेर सोचिरहेका छन्, जुन गलत हो, उनले बोलेका मेडिकल कुराहरु विश्वास गर्न लायक छैनन्। किनकी उनको मेडिकल सर्टिफिकेटमै शंका छ।

उनको पहिलेको रेकर्डहरुको बारेमा थाहा पाउन यो लेख हेर्नुहोला।  
'चीनमा एमबिबिएसका ७० विद्यार्थी अलपत्र, डा. आचार्य सहायक डिन भनेर ठग्दै'
(स्वास्थ्य खबर पत्रीकाको २ वर्ष अघीको न्युजमा लेखिएको छ- 'डा. आचार्य चीनको थ्री गर्जेज विश्वविद्यालयबाट सन् २०११मा एमबिबिएस गरेको प्रमाणपत्र नेपाल मेडिकल काउन्सिलमा पेश गरेका छन्। सन् २०१२मा काउन्सिल दर्ता परीक्षामा फेल भएपछि उनले दोहोर्याएर परीक्षा दिएका छैनन्। एमबिबिएस मात्र गरेका आचार्यले योग्यता बिनै आफूलाई छाङचा विश्वविद्यालयको सहायक डिन दाबी गर्दै आएका हुन्। उनले भर्खरै हिमशिखर टेलिभिजनलाई दिएको अन्तर्वार्तामा पनि आफुलाई सहायक डिनका रुपमा प्रस्तुत गरेका छन्।')

उनका कुराहरुमा मेरा सहमतिहरु-
१. डाक्टरहरु विरामी र विरामीका मान्छेसँग राम्ररी बोल्दैनन्। धेरैजसो नेपाली डाक्टरहरुमा विरामीसँगको कम्युनिकेसन सीप छैन। त्यो हामीले आफूलाई विरामीको ठाउमा उभ्याएर आफैले गरेको व्यवहार सम्झेर हेर्दा थाहा हुन्छ कि हामी कति सुध्रन बाकी छ।
२. अनुसन्धानका केसहरुमा स्वतन्त्र छानवीन भए हुन्थ्यो, रगत जाँच टेकुमै पठाएको भए हुन्थ्यो। उनको अनुमतिमा उनैलाई पनि सँगै राखेर पोस्टमार्ट्म गरिदिएको भए हुन्थ्यो।

अन्त्यमा,
हामीमा नि सुधार गर्नुपर्ने कुराहरु छन्, तर उनले आफ्नो डिग्री (नक्कली) को बलमा मिडिया र जनतालाई झुक्काएर सान्त्वना लिदैं जसरी नेपाली डाक्टरहरुलाई दोष लगाइरहेका छन् त्यो सहन सकिने छैन। यसै पनि बढ्दै गईरहेको विरामी र डाक्टरहरु बीचको अविश्वासको वातावरणलाई यसले झन बढाउने काम गरेको छ।यसलाई नर्भिक अस्पताल वा पेडियाट्रीक सोसाइटी वा सम्बन्धित कसैले खण्डन गरि समाजमा नेपाली डाक्टरको इमेज थप बिग्रनबाट बचाऔं।
बाँकी पढ्नुहोस् >>

Sunday, September 24, 2017

डाक्टरी जिन्दगी र हालको आन्दोलनको कथा


लामो समयदेखी दिनदिनैको अनकल ड्युटीबाट विरक्त लागेर म १ दिनको लागि मात्र भनेर रोल्पा घुम्न जाने तयारीमा थिएँ। झोला प्याक भईसकेको थियो, व्यस्त दैनिकीबाट १ दिन भएनी छुट्टी मिल्ने भो भनेर मन चंगा थियो। त्यती नै बेला इमर्जेन्सीमा 'रप्चर्ड एक्टोपिक प्रेग्नेन्सी अर्थात पाठेघर बाहिर गर्भ बसी फुटेर पेटभरी रगत बगेको अवस्था' भएको विरामीसँग जम्काभेट भयो। यो अति नै इमर्जेन्सी अवस्था हो र तुरुन्त अप्रेशन गरेर पेटभित्र बगीरहेको रगत नरोकेमा ज्यान नै जानसक्छ। मेरो चिकित्सकिय धर्मले उनलाई बाहिर रिफर गरेर आफू रोल्पा घुम्न जान दिएन, अनि सबै प्लानलाई थाती राखेर हाम्रो टोली उनलाई लिएर अप्रेशन थिएटर छिर्यो। गुल्मीदेखी आएकी विरामीलाई बोकेर अप्रेशन कक्षसम्म लान पनि पर्याप्त आफन्त थिएनन्, हामी आँफैंले विरामी बोक्न स्ट्रेचरमा हात लगायौं। उनको पेटभित्र डेढ दुई लिटर जती रगत बगीसकेको रहेछ, अप्रेशन सकेर नाममात्रको पोस्टअपमा विरामी सार्दा झमक्क रात परिसकेको थियो, रोल्पा जान नपाए पनि जीवन र मृत्‍युको बीचमा ठीक समयमा उभिएर कसैको जीवन रक्षा गर्न पाउदाको स्वर्गीय आनन्दले मन खुसी थियो। कोठामा आएर फेसबुक हेरें, जताततै 'उपचारको क्रममा विरामीको मृत्‍यु भए डाक्टरबाट क्षतिपूर्ति तिराउने' भन्ने न्युज र त्यसको प्रतिकृया देखियो। दु:ख लाग्यो, डर पनि लाग्यो, भर्खरैको विरामीलाई अप्रेशनको क्रममा बचाउन खोज्दाखोज्दै पनि नसकिएको भए? पूरा बेहोस बनाउने मेसिन (जेनेरल एनेस्थेसिया मेसिन) पनि नभएको, भेन्टिलेटर नभएको, आइसीयु नभएको, सुविधायुक्त पोस्टअप पनि नभएको हाम्रो अस्पतालमा अप्रेशन र एनेस्थेसियाको जटिलताले विरामीको अवस्था बिग्रेको भए? जनशक्ति अभावका कारण पर्याप्त नर्सिङ केयर दिन नसकेर जटिलता आएमा, अस्पताल, वार्डको सरसफाइको कमीका कारण, अप्रेशन गर्ने औजार, सामाग्रीहरुको उचित निर्मलीकरण नभई विरामीलाई संक्रमण भएर सेप्टिसेमिया भएमा? न तिनमा चलाऊने औषधी उपलब्ध छन्, न तिनमा चाहिने उपकरण छन्, बस् जीवन बचाउनुपर्छ भन्ने उत्कट इक्षा छ, तर त्यसलाई पनि टाउकोको सामुन्ने तरवार झुन्डाइदिएको झैं भान भयो। यस्ता जोखिमका अप्रेशन र अन्य उपचारहरु गरेर के मैले मुर्खता र दुस्साहस गरेको हुँ त? के जनताले सहि र स्तरिय उपचार जिल्लामा नै पाउनुपर्छ भनेर मरिमेटेर लाग्नु मेरो भुल भयो? विना पर्याप्त उपकरण, साधन स्रोत जनशक्ति नि अप्रेशन गरेर ज्यान बचाउन खोज्नु डाक्टरको लापरवाही कि अप्रेशन हुन थालेको ३ वर्ष बितिसक्दा नि साधन स्रोत र जनशक्तिमा पर्याप्त सुधार ल्याउन नखोज्ने नसक्ने अनि स्वास्थ्यकर्मीहरुलाई यस्तो अवस्थामा पनि अप्रेशन गर्न वाध्य पारीरहने व्यवस्थापनको लापरवाही? सोचमा डुब्न पुगें।
समाचार रहेछ कि उपचारको क्रममा लापरवाहीले विरामीको मृत्‍यु भए वा अंगभंग भए क्षतिपूर्ति उपचार गर्ने डाक्टरबाट तिराईने कानुन ल्याउनुपर्ने भनेर मन्त्री परिषदको बैठकमा निर्णय भएको। हिजोआज डाक्टरको लापरवाही बढ्दै गएको र त्यसका कारणले विरामीको ज्यान जाने घटना बढ्दै गएकोले त्यसलाई कम गर्न यो नियम ल्याइनुपर्ने भनेर प्रवक्ताले भनेका छन्।

अब कुरा उठ्छ लापरवाही के हो? कसले फैसला गर्ने हो लापरवाही हो हैन भनेर?
चिकित्साक्षेत्र प्राविधिक/ टेक्निकल क्षेत्र हो, यसमा गरिने कुराहरु, उपचार पद्दतीहरु, हुने जटिलताहरु, नयाँ विकास र यसका आफ्नै सिमितताहरु सर्वसाधारणले बुझ्न गार्हो हुन्छ, अझ अन्य क्षेत्रका विज्ञहरुलाई नि बुझ्न गार्हो हुन्छ भन्दा अत्युक्ति नहोला। त्यसैले सामान्य मान्छेले बाहिरबाट हेर्दा देखेको लापरवाही वास्तवमा लापरवाही नहुन सक्छ र नदेखेको लापरवाही चैं भैरहेको हुनसक्छ।
खासमा मेडिकल नेग्लिजेन्स वा चिकित्सा क्षेत्रमा लापरवाही भन्नाले कुनै पनि मेडिकल अवस्थामा कुनै पनि स्वास्थ्यकर्मीले उसको ज्ञान र सीपको आधारमा गर्नुपर्ने वा नगर्नुपर्ने काम भन्दा फरक गर्नुलाई बुझिन्छ। जस्तै- विरामीको रोग पत्ता लगाउन नसक्नु, गलत रोग छ भनेर बताउनु, विरामीको अवस्थाको जटिलताको आधारमा समयमा नहेरिनु, गलत भागको अप्रेशन गर्नु, गलत औषधी दिनु आदी। यी उदाहरण हेर्दा त हरेक दिन यी लापरवाहीहरु भएका छन् भन्ने धेरैलाई पर्छ होला तर हामीले लापरवाही भन्नु अघी हाम्रो साधनस्रोत, जनशक्ति, क्षमता के कति हो त्यसलाई भने बिर्सन मिल्दैन। नेपाल जस्तो गरिव देशमा उपचारका अन्तरराष्ट्रियस्तरका निर्देशिका त पढाई होलान् तर के ती व्यवहारमा उपलब्ध छन्? डाक्टर, नर्स लगायत स्वास्थ्यकर्मीहरुबाट अन्तरराष्ट्रियस्तरको व्यवहार र उपचारको आश गरिएला तर तिनको सीप, ज्ञान, कामको भार, तलब अन्तरराष्ट्रियस्तरको छ त? त्यसैले रोग गलत पत्ता लगाउनुलाई सिधै 'लापरवाही' भन्न मिल्दैन।
जस्तै पेट दुखेर आएको विरामीलाई नेपालमा प्राय: ग्यास्टिक (ग्यास्ट्राइटिस) भनेर औषधी गरिन्छ, ती सबै ग्यास्टिक नहुन सक्छन्, विकसित देशमा ती विरामीको रोग पत्ता लगाउन 'गाइडलाइन' हुन्छन् र त्यसै अनुसार उपचार प्रकृया अगाडि बढ्छ। तर के हाम्रो देशमा इन्डोस्कोपी, एच. पाइलोरी भनिने ग्यास्ट्राइटिस गराउने किटाणुका जाँच लगायत जाँचहरु सर्वत्र उपलब्ध छन् त? के हरेक विरामीले प्राय: प्राइभेट अस्पतालमा मात्र उपलब्ध यस्ता महंगा जाँचहरु गर्न सक्छन् त? अनि विना ल्याब परिक्षण लक्षण र सामान्य शरीर जाँचको आधारमा गरिने 'डायग्नोसिस' गलत भएर पछी अरु रोग वा पेटको क्यान्सर नै निस्कियो भने के त्यो डाक्टरको लापरवाही ठहरिन्छ? क्यान्सर पत्ता लागिसकेपछी त शुरुमै भनिदिएको भए, शुरुमा 'ग्यास्टिक' भन्दै उपचार गरेर लापरवाही गरेर पत्ता लगाउन ढिलो भयो भन्न सजिलो हुन्छ, तर के साधन स्रोत जनशक्तिको कमिले के त्यो सम्भव हुन्थ्यो त? कति केसमा त्यो सम्भव हुँदाहुँदै पनि लापरवाहीका कारण गलत रोगको उपचार भएको, ढिलो पत्ता लागेको र साच्चिकै 'मेडिकल नेग्लिजेन्स'को केस हुनसक्छ, त्यस्तो छ भने त्यसको विशेषज्ञ टोलीले छानवीन गरेर लापरवाही हो हैन फैसला गर्नुपर्छ। विरामी, विरामीका आफन्त वा मिडियाका मान्छेलाई लापरवाही लाग्दैमा वा विरामीको अवस्था बिग्रेमा वा मृत्‍यु हुँदैमा त्यो डाक्टर वा नर्सको लापरवाही हो भन्ने प्रमाणित हुँदैन।
फोक्सोको क्यान्सरका विरामीलाई क्षयरोग भन्दै ६ महिना क्षयरोगको औषधी खुवाएको र पछी क्यान्सर पत्ता लागेर उपचार गर्न नसकी मृत्‍यु भएको घटना सतहीरुपमा हेर्दा लापरवाही देखिएला तर त्यो सधैं लापरवाही नहुनसक्छ। उसको डाक्टरलाई क्यान्सर शंका लागेर सिटीस्क्यान गर्नुस्, ‘ब्रोन्कोस्कोपी गर्नुस् भनेको हुनसक्छ तर विभिन्न कारणले विरामी आँफैंले ढिलो गरेको वा नगरेको हुनसक्छ, वा अहिले गर्न नसकिने भनी सल्लाहमै 'इमपेरिकल्ली' अर्थात लक्षण, शारीरिक जाँच, छातीको एक्सरे, रोगको 'इपिडेमियोलोजी'को आधारमा क्षयरोगको औषधी शुरु गरिएको हुनसक्छ। जुन पछी गलत भयो, तर त्यसलाई लापरवाही भन्न मिल्दैन। त्यसैले भनेको आफ्नो वा आफ्नो विरामीको उपचारको क्रममा के भएको हुनसक्छ, के उपचार गर्ने हो, के जटिलता हुने सम्भावना हुन्छ भनेर सकेसम्म बुझ्ने कोशीश गर्नुपर्छ र डाक्टर, नर्स लगायत अन्य स्वास्थ्यकर्मीहरुले पनि सकेसम्म सरल भाषामा बुझाउने प्रयास गर्नुपर्छ।
तर हाम्रो देशमा अहिले कसले लापरवाही भयो भनेर फैसला सुनाउछन् त? विरामीको अवस्था बिग्रेपछी वा विरामीको मृत्‍यु भएपछी विक्षिप्त आफन्तहरुले, अनि त्यसमा हो मा हो थप्दै वरिपरि जम्मा भएको भिडले, तोडफोड र बार्गेनिङको बिजनेस गर्ने समूहले र त्यसलाई ब्रेकिङ न्युज बनाउने मौका खोजीरहेका पत्रकारहरुले। उत्तेजित भिड फोड्न र मार्न उत्रेपछी न सरकारले सुरक्षा दिन सक्छ, न कानुन नै बाँकी रहन्छ। अनि अस्पताल र स्वास्थ्यकर्मीहरुले पनि गल्ती नभए नि भिडको अघी घुँडा टेक्छन्, माफि माग्न वाध्य पारीन्छन्, चरिकोट अस्पतालमा जस्तै, अनि मिडियामा नाम उचालिएर बद्नाम हुनुभन्दा केही लाख तिरेर घटना सामसुम पार्न प्राइभेट अस्पतालहरु आतुर हुन्छन्। केही लाख पाएपछी आफन्तलाई पनि झन्झटिलो कानुनी प्रकृयामा जानु बेकार लाग्छ, बिचौलियाहरुले आफ्नो भाग पाईसकेका हुन्छन्, अनि त्यो पटकको घटना सकिन्छ। सर्वसाधारणको मन मस्तिष्कमा पोस्टमार्टम पनि नभएको, विशेषज्ञद्वारा छानवीन नि नभएको, आफन्तले रुदैं बताएको, मिडियाले सनसनीपूर्ण बनाएको त्यो घटना सधैं लापरवाही नै थियो भन्ने छाप बसीरहन्छ। नेपालमा अहिले भएको यही नै हो।
विगत केही वर्षदेखी जती पनि लापरवाहीको दोष लगाएर समाचार आएका छन्, तिनमा कतिको कानुनी बाटोबाट छानवीन भयो होला? कतिको मुद्दा लडियो होला? कतिको विशेषज्ञ टोलीले छानवीन गर्‍यो होला? कतिको भिड र मिडियाले दवावमा केही लाख क्षतिपूर्ती दिन लगाएर घटना सामसुम पारीयो होला? केही वर्ष अघि कान्तिपुरमा लेखिएको 'किड्नीमा पाइप छोडियो' भन्ने भ्रमपूर्ण समाचार, जसमा पाइप छोडिएको हैन, उपचारकै लागि स्टेन्ट (पाइप) राखिएको थियो। त्यही पत्रीकामा आएको 'किड्नी नै चिन्न नसक्ने सर्जन' भन्ने खाले समाचार। चरिकोट काण्ड, जहाँ उपचार गर्ने स्वास्थ्यकर्मीको टिमलाई प्रहरी र प्रशासनकै सामुन्ने जबरजस्ती हत्यारालाई जसरी माफि माग्न लगाइएको थियो। यस्ता घटनाहरुको लामो न लामो लिस्ट नै बन्न जान्छ। के यी घटनाहरुको विशेषज्ञ टोलीले छानवीन गरेर कानुनी दायरामा ल्याउने र लापरवाही प्रमाणित भए सम्बन्धित डाक्टर, नर्स, स्वास्थ्यकर्मीलाई कार्वाही गर्ने, नभए परिक्षणको प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै विना आधार दोष लगाउने, हातपात गर्ने, बेइज्जत गर्ने आफन्त र मिडियालाई कार्वाही गर्ने काम भयो त? भएन। र त अहिले हामी यो विषम परिस्थितीमा छौं। केही महिना अघी संसदमै एक दुई जना सांसदले भाषण ठोकिदिए- यहाँ दिनदहाडै अस्पतालमा म्रिगौला तस्करी भएको छ, राज्य कहाँ छ?” उनले हचुवाको तालमा लेखिएका पत्रपत्रीकाका न्युजहरु पढेर यस्तो बोलेका थिए। सांसदलाई त यस्तो भ्रम छ भने जनतालाई कति अविश्वास होला हामीसँग। यस्तै सोचाइ भएका नेताहरु मन्त्री भएको मन्त्री परिषदले 'केही समय यता चिकित्सकिय लापरवाहीको घटना बढेकोले, त्यसलाई नियन्त्रण गर्न' भनेर लापरवाहीको कारण विरामीको मृत्‍यु वा अंगभंग भएमा डाक्टरले नै क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्ने भनेर कानुन बनाउने प्रकृया थाल्ने निर्णय गर्‍यो। यो अहिलेको स्थिती सुधारको लागि चालिएको कदम हैन कि सतही गफबाट प्रचारबाजीको लागि ल्याइएको नियम हो। नत्र मन्त्रीज्युहरुले कुन आधारमा 'चिकित्सकिय लापरवाही बढीरहेको अवस्था' भनेर यकिनका साथ भन्नसके? नाम चलेका पत्रपत्रीकाका न्युजहरु पढेर, अनलाइन न्युजहरुका सनसनीपूर्ण हेडलाइनहरु हेरेर? 
उपचारको क्रममा विरामीको अवस्था बिग्रने पहिले पनि हुन्थे, विरामीको मृत्‍यु हुने पहिले पनि हुन्थ्यो। तर पहिले यस्तो लापरवाहीको दोष र तोडफोड हुन्थेन त, के त्यती बेला भन्दा अहिले डाक्टर र स्वास्थ्यकर्मीहरु बढी लापरवाह भएका हुन् त? के अचेल डाक्टरहरु बढी लुटेरा, ठग, गैरजिम्मेवार भएका हुन् त?
अन्धाधुन्दरुपमा बढ्दो मेडिकल कलेज, नर्सिङ कलेज र पारामेडिक्स कलेजहरु, जसलाई नियमनकारी निकायहरुले सहि नियन्त्रण गरिरहेका छैनन्, तीनले उत्पादन गरिरहेका नयाँ स्वास्थ्यकर्मीहरुको ज्ञान र सीपको स्तर कत्तिको स्तरिय होला मलाई शंका लाग्छ। नेपाल मेडिकल काउन्सिलको लाइसेन्सिङ परिक्षामा प्रत्येक पटक बढ्दो फेल प्रतिशतले पनि यो कुरा इंगित गरिरहेको देखिन्छ। काउन्सिल परिक्षा फेल डाक्टरले विरामी जाँच्न पाउदैनन्। साथै अन्य स्वास्थ्यकर्मीहरुको सीप र ज्ञानको स्तर पनि अहिलेको जस्तो अति सरल लाइसेन्सिङ परिक्षाले मात्र नाप्न सक्दैन।
त्यस्तै देशभरी च्याउ सरी उम्रिएका प्राइभेट अस्पताल, पोलिक्लिनिक, औषधी पसलहरुले मेडिकल क्षेत्रलाई नाफाको लागि व्यापार गर्ने थलो बनाएको छ। सरकारी अस्पतालहरु सुक्दै जाने र प्राइभेट संस्थाहरुमा मेडिकल इथिक्स भन्दा बढी व्यापार हुँदैगएको पनि धेरैले अनुभव गर्दै आएको कुरा हो। साथै विश्वव्यापीकरणले गर्दा विरामीले पनि अन्तराष्ट्रियस्तरको उपचार सेवा भोगेर, देखेर आएको हुनाले त्यही अनुसारको आश गर्दै जान थाले, जुन बढ्दो आश अनुरुप न त सरकारी स्वास्थ्य संस्थाको सुधार भयो न त नाफामुखी प्राइभेट अस्पतालहरुले त्यो दिन सके। यसरी वास्तविकता र आशा बीचको बढ्दो खाडलका कारण स्वास्थ्यकर्मी र सेवाग्राहीबीच 'अविश्वास' ले घर जमाउन पायो, जुन फितलो कानुन, निरिह सुरक्षा प्रणालीका कारण दिन प्रतिदिन ठुलो हुँदै गैरहेको छ।

अब समाधान के हो त?
कानुन बलियो हुनुपर्छ। कतिलाई लापरवाहीको क्षतिपूर्ति डाक्टरबाट तिराउने नियमको विरोध हुँदा 'डाक्टरहरुले लापरवाही' गरेर छुट पाउनुपर्छ भन्ने माग गरेको बुझेका होलान्। तर त्यसो बिल्कुलै हैन। भिडतन्त्र मौलाएको अहिलेको अवस्थामा आफन्त र वरपरको भिड, राजनीतिक कार्यकर्ता, सतही पत्रकारहरुले लापरवाही हो भनेर निर्णय सुनाएर उपचार गर्ने डाक्टरलाई जबरजस्ती क्षतिपूर्ती तिर्न लगायो भने? के सरकारले अघी बढेर तिनलाई न्याय दिलाउन सक्छ? अहिलेसम्मको अवस्था हेर्दा सक्दैन।
अहिलेसम्म यस्ता घटनाहरु साम्य पार्न प्राइभेट अस्पतालहरुले विना कुनै अनुसन्धान केही लाख बुझाउने चलन छ। के अब यो नियम ल्याएर अब भिडलाई साम्य पार्न दिईने केही लाख पनि डाक्टरबाट तिराएर प्राइभेट अस्पतालका संचालकहरु आफू चोखिन थालेका त हैनन्? यसको लागि नेताहरुमा उनीहरुको पहुँचको गलत फाईदा लिईरहेका त हैनन्?
अर्को कुरा विरामीको उपचारमा डाक्टर मात्र संलग्न हुँदैन, यो एउटा 'टिमवर्क' हो। अप्रेशन गर्दा सर्जनले अप्रेशन गर्छ, तर उसलाई बेहोस बनाउने अर्को डाक्टर हुन्छ, अप्रेशनमा साथ दिने नर्स हुन्छन्, अप्रेशन पछी हेर्ने, औषधी दिने अरु स्टाफ हुन्छन्, अप्रेशन गर्दा प्रयोग गरिने औजारहरु सफा राख्ने, निर्मलिकरण गर्ने अरु स्टाफ हुन्छन्, वार्ड सफा गर्ने, विरामीको लुगा सफा गर्ने अरु स्टाफ हुन्छन्। लापरवाही जहाँ जसको हातबाट नि भएको हुनसक्छ। अनि दोषी चै अप्रेशन गर्ने डाक्टर मात्रै? औजार सफा नभएर, वार्ड सफा नभएर विरामीको घाऊ पाके, विरामीलाई 'सेप्सिस' भए पनि डाक्टर नै दोषी? अब डाक्टरले नै वार्ड सरसफाइ गर्ने, लुगा धुने, औजार धुने, औषधी दिने सबै काम गर्नुपर्ने भएको हो त?

हाम्रो माग के हो?
बुँदागतरुपमा भन्दा
  • जस्तोसुकै घटनापछी पनि डाक्टर, नर्स लगायत कुनै पनि ड्युटिमा रहेको स्वास्थ्यकर्मीलाई हातपात गर्ने, गालीगलौज गर्ने, अस्पताल वा स्वास्थ्यसंस्थालाई तोडफोड गर्ने जो कोहीलाई पनि प्रहरीले धरौटीमा पनि नछुट्ट्ने गरी तुरुन्त नियन्त्रणमा लिई कानुनी प्रकृया (Jail without Bail) चलाऊनुपर्छ।
  • विरामी वा आफन्तलाई शंका लागेका घटनाहरुको विज्ञ टोलीद्वारा निस्पक्ष छानवीन हुनुपर्छ, मृत्‍यु भएको हो भने पोस्टमार्टम हुनुपर्छ, वैज्ञानिक अनुसन्धान हुनुपर्छ, घटनाक्रमको छानवीन हुनुपर्छ, कानुनी प्रकृया शुरु गरिनुपर्छ। प्रशासनिक, राजनीतिक मान्छे बसेर मेडिकल लापरवाहीको सहि अनुसन्धान हुँदैन, पत्ता पनि लाग्दैन।
  • त्यसरी विज्ञहरुको टोलीले प्रमाणित गरेको लापरवाहीमा कानुनले तोकेको सजाय भोग्न जो कोही स्वास्थ्यकर्मी पनि तयार हुनुपर्छ र छन् पनि, त्यसमा कुनै शंका छैन। सजाय भनेको दोषी तयार भएपनी नभए पनि भोग्नैपर्छ।


स्वास्थ्य संवेदनशील क्षेत्र हो भने डाक्टर र स्वास्थ्यकर्मीले मात्र हैन कि सबैले यसलाई संवेदनशील मान्नुपर्‍यो र व्यवहारमा देखाउनुपर्‍यो। हामीलाई भगवान नबनाउनुस् तर मान्छे भएर सुरक्षित वातावरणमा काम गर्न दिनुहोस्।
बाँकी पढ्नुहोस् >>

Friday, July 7, 2017

मिडियाले पीडित मेडिसिन - भाग २


म मिडिया पर्सन हैन, न मैले कोही मिडियापर्सनलाई मिडिया कसरी चलाऊने, पत्रकारिता कसरी गर्ने सिकाउन सक्छु वा सिकाउने हैसियत राख्छु। मात्र एक मेडिकल पर्सन भएको नाताले अन्धाधुन्द र अनियन्त्रित रिपोर्टिङले मेडिकल क्षेत्रको विश्वास गुम्न लागेको देख्दा दु:ख लागेर लेख्छु। मिडियामा कति शक्ति हुन्छ भन्ने सबैलाई थाहा भएकै कुरा हो र यही शक्तिको सहि ठाउँमा सहि प्रयोग नगरिए यसले धेरैलाई धेरै नै नराम्रो असर गर्नसक्छ। यो कुरा साधारण पढेलेखेको मान्छेले पनि बुझेको हुन्छ। संसारभर कतिपय मिडिया स्वतन्त्ररुपमा नभएर कसरी कहाँ कुन प्रयोजनको लागि प्रयोग हुने गर्छ भन्ने कुरा मलाई भन्दा धेरै मिडियाका साथीहरुलाई थाहा होला।

हिजोआज नेपाली मिडियामा स्वास्थ्य क्षेत्रका कतिपय कुराहरु सनसनीपूर्ण र पूर्वाग्रही ढंगले आउने गरेका छन्। हुन त यसमा मिडियाको मात्र दोष छैन, मेडिकल क्षेत्रका स्वास्थ्यकर्मीहरु, विरामी, उनका आफन्त, अनि फितलो कानुन र त्यसको अझ फितलो कार्यन्वयन सबैको अलि अलि भूमिका छ।

पहिले प्रभाव र परिणामको कुरा गरौं।

हिजो नेपाली सोसल मिडियामा एउटा खबरले सनसनी मच्चाइदियो। 'पत्थरीको अप्रेसन गर्दा म्रिगौला निकालियोभन्ने शिर्षकमा 'म्रिगौला काण्डभनी नाम दिईएको समाचारले शिर्षक मात्र पढेर कमेन्ट गर्नेशेयर गर्ने र विचार राख्ने नेपाली सोसल मिडिया प्रयोगकर्ताहरुमा हुरी ल्याइदियो।
पढ्नेहरु धेरैजसोले अस्पताल र डाक्टरलाई लापरवाही गरेको, गल्ती गरेको, उनीहरुलाई झुन्ड्याउनुपर्ने, डाक्टरको म्रिगौला निकालेर विरामीलाई दिनुपर्ने आदी इत्यादी विभिन्न खाले गालीहरु गरे। धेरैले न्युजको शिर्षक मात्र पढेर आफ्नो सोच बनाइ डाक्टरले ढुंगाको अप्रेसन गर्दा जानीजानी म्रिगौला निकालेको भन्ने बुझी त्यसलाई सरासर डाक्टरको गल्ती भन्दै गाली गरे। कतिले त्यसमा मसला थपे, म्रिगौला तस्करीको लागि विरामीलाई थाहा नदीई म्रिगौला गायब गरे भनेर दोष लगाए। कतिले यसलाई राजनितीकरण पनि गरिदिए, एमालेको अस्पतालमा यस्तो भो, राजेन्द्र पाण्डेको अस्पतालले यस्तो गर्‍यो। जे मा नि राजनीति घुसाउन सक्ने नेपालीहरुले यसमा नि घुसाउनु घुसाए, माओवादीको अस्पताल भए यस्तो हुन्थ्यो, गोविन्द केसी विरोधमा उत्रन्थे, जुलुस निस्कन्थ्यो आदी आदी। 
साधारण मान्छे त प्रभावित भए भए, उच्च पदमा भएका केहीले पनि मानव अंग बेचबिखन वा तस्करीमा लागेको त हैन भनेर शंका व्यक्त गरे। देशकै पूर्व प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालका पुत्र प्रकाश दाहालले त ठोकुवा गरेरै भने 'किड्नी नै चोरिने, मानव अंगको खरिद विक्री हुने प्रतिष्ठानको बिषयमा किन मौन बसेको?' उनले यसमा प्रा डा गोविन्द केसीलाई पनि मिसाएर धमिलो पानीमा माछा मार्न खोजे।

कति अनलाइन मिडियाले त सिधै 'मनमोहन मेमोरियल मेडिकल कलेजमा म्रिगौला तस्करी' भन्ने शिर्षकमै न्युज राखी आगोमा घ्यु हैन पेट्रोल छर्कदै आफ्नो वेबसाइटको भ्यु बढाए।

जे होस् समग्रमा भन्दा विरामी र स्वास्थ्यकर्मीबीचको अविश्वासको खाडल बढीरहेको यो बेला हाम्रो देशमा पनि अस्पतालको बन्द कोठाभित्र डाक्टरको मुकुन्डो ओडेर मानव अंग बेचबिखन, तस्करी गर्ने गर्छन् कि क्या हो भन्ने शंका उपशंका गर्न थालियो।







बधाई छ तपाईंहरुलाई, यसलाई सनसनीपूर्ण न्युज बनाएर लेख्ने र छाप्नेहरु तपाईंहरुको उद्देश्य पूरा भयो, नेपाली समाजले नेपाली डाक्टर र अस्पतालहरुलाई थप शंका गर्ने वातावरण मिलाइदिनुभयो।

यो त भयो प्रभाव र परिणामको कुरा। अब कुरा गरौं, यो केही मिडियाहरुमा आएका न्युजको जसले समाजमा यो प्रभाव बनाउन भूमिका खेले।

धेरै मिडियाले 'मनमोहन अस्पतालमा पत्थरीको अप्रेशन गर्दा म्रिगौला निकालियो' भनेर न्युज लेखे। कतिले यसलाई 'म्रिगौला काण्ड' भन्ने राम्रो नाम पनि दिए। हरेक न्युज यसरी शुरु गरिएका छन् कि अस्पताल र डाक्टरले अप्रेसन गर्दा गल्ती गरेर म्रिगौला निकाले र त्यसको ढाकछोप गर्न जबर्जस्ती सम्झौता गराए र अहिले यो काण्ड बाहिर आयो। हुन त सबैले आफ्नो न्युज ब्यालेन्समा रहेको दुवै पक्षका कुराहरु राखिएको भनेर भनेका छन्, ठानेका छन्, तर शिर्षक देखी नै लेखको नाडी छाम्दा थाहा हुन्छ उनीहरुले अस्पताल र डाक्टरलाई दोषीकै रुपमा समाजको अघी उभ्याईदिएको। यो कुरा यी न्युजहरुको प्रभाव हेर्दा नै थाहा हुन्छ। जुन उद्देश्य राखेर जुन सोच राखेर पत्रकारहरुले लेखेका थिए, त्यो सोच उनीहरुको लेखमा झल्कन्छ र हरेक पाठकको दिमागमा त्यो सोच मिसाइएको छ। 'मान्छेले यसरी कमेन्ट गर्दिन्छन् भने त्यसमा हाम्रो के दोष, हामीले त न्युज दिने हो, बस्' भनेर कसैले भन्छ भने त्यो उ आफ्नो जिम्मेवारीबाट भागेको ठान्छु, एउटा न्युट्रल र सामान्य मान्छेले यी खाले न्युज पढ्दा यही खाले विचार र प्रतिकृया दिने गर्छन् र यी र यस्ता विचार सिर्जना गर्न यी न्युजहरुको ठुलो हात हुन्छ।

न्युजमा सम्झौता पत्र पनि छापिएको छ, जुन पढ्दा न अस्पताल डाक्टरको गल्ती देखिन्छ न म्रिगौला तस्करी गर्न निकालिएको भन्ने बुझिन्छ। त्यसमा प्रष्टसँग लेखिएको छ, 'म्रिगौला सामान्य ठाउँभन्दा तल रहेको र त्यसबाट पत्थरी निकाल्ने क्रममा अचानक अत्यधिक रगत बगी विरामीको ज्यान जोगाउन म्रिगौला निकालिएको'। त्यसमा विरामीको काका लगायत अन्य आफन्तलाई पनि जानकारी गराइएको भनिएको छ र सम्झौता पत्रमा विरामीकी श्रीमतीको सहि पनि छ।


धेरैको शंका उब्जिएको कारण चाँही यो यदी अप्रेसनको जटिलता मात्र हो भने यति धेरै मागहरु किन मानियो, विरामीको म्रिगौला र सो सम्बन्धी समस्याहरुको जिन्दगी भर उपचार, रोजगार दिने, छोराहरुलाई पढाईदिने जस्ता विभिन्न सम्झौताहरु किन गरियो। धेरैले यत्रो सम्झौता गुपचुप गरेका रहेछन् पक्कै पनि अस्पताल र डाक्टरको दोष हुनुपर्छ, नत्र किन मान्थे भन्ने खालको सोच राखेको देखिन्छ। जुन स्वाभाविक पनि हो, तर सत्य के हो सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्नेहरुलाई मात्र थाहा होला। ती सम्झौताको आधारमा मात्र लापरवाही गरी म्रिगौला निकालिएको, म्रिगौला तस्करी गरेको भन्ने प्रमाणित भएको मान्नु कागले कान लाग्यो भन्दै कानै नछामी कागको पछी दौडनु हो। अब त स्थिती कस्तो अाइसक्यो भने हिजो पत्रकार सम्मेलन गरेर के भएको थियो भनेर अस्पताल र सर्जनले भनिसकेपछी पनि मान्छेहरु 'यस्तो कुरा नि कहाँ प्रमाणित हुन दिन्छन् त, फेरी झुटो बोलेर ढाकछोप गर्न थाले' भन्दै पूर्वाग्रही सोच लिएर उफ्रन थालेका छन्। दोष लगाइएकै आधारमा झुण्ड्याउन तयार छन्।

मिडिया र धेरैजसोले यी सम्झौताहरु 'पीडित'लाई फकाउन गरिएको भनेर निर्क्यौल निकालेका छन्। तर यहाँ पीडित म्रिगौलाको पत्थरी निकाल्न जाँदा म्रिगौला निकाल्नुपरेका विरामी हुन् कि पत्थरीको अप्रेसन गर्दा अचानक रगत बग्दा म्रिगौला निकालेर भएपनि विरामीको ज्यान जोगाएका डाक्टर जो लापरवाह डाक्टर र म्रिगौला तस्करसम्मको उपाधी भिराईएर समाजको सामू उभ्याईए? यो निस्पक्ष अनुसन्धान भएपछी मात्र पत्ता लाग्ला। तर बेथितीले भरिएको देशमा मान्छेहरु छानवीन समिती बनाएर रिपोर्ट निकाले पनि पत्याउदैनन् र आफ्नो सोच अनुसारको रिपोर्ट नआए 'यस्तै हो यहाँ, गरिवको म्रिगौला चोरिन्छ, नेताहरुलाई के मतलब' भन्छन्। के मेडिकल घटनाहरुमा, जटिलताहरुमा सधैं पीडित, पिडक हुन्छन् नै? विरामीलाई सानो भन्दा सानो अप्रेसन गर्दा पनि ज्यान जानसक्ने सम्म जटिलताहरु आउनसक्छन्, थोरै भए पनि सम्भावना रहन्छ, अनि त्यस्तो जटिलता देखियो भने उपचार गर्ने स्वास्थ्यकर्मीलाई 'पिडक' को बिल्ला भिराउन मिल्छ? सामान्य भनिएका सूईहरु लगाउदा पनि ठुलो रियाक्सन 'एनाफाइलाक्सिस' भएर विरामीको ज्यान जान सक्छ, त्यो अवस्थामा के स्वास्थ्यकर्मीलाई 'पिडक' भनेर उपाधी दिन मिल्छ?


'पत्थरीको अप्रेसन गर्दा म्रिगौला निकालियो' 'पत्थरीको अप्रेसन गर्दा म्रिगौला निकाल्नुपर्‍यो' मा आकाश जमिनको फरक छ र यही एउटा शब्दले कहाँको कुरा कहाँ पुर्याइदियो। शिर्षकमै 'निकालियो' 'विरामीको जीवनसँग खेलबाड' राखेपछी भित्रको लेख जती नै सन्तुलित राखे नि त्यसले गर्ने असर गरिसकेको हुन्छ। 

अब के गर्ने त?


यस्तो संवेदनशील विषयमा सामाजिकरुपमै यत्रो बहस चलिसकेपछी अस्पतालले पत्रकार सम्मेलन गरेर मात्र यसलाई सामसुम पार्नु उचित हुन्न। पहिले पनि 'नक्कली डाक्टर' भन्दै समाए, मिडियामा बेइज्जती गरे, पछी अदालतले 'नक्कली' हैन भन्दै छोड्दै गयो। प्रहरीले हावाहावामा १२०० नक्कली डाक्टर छन् भन्दियो, सनसनी मच्चाइदियो। नेपाली डाक्टर र विरामीबीचको अविश्वासको खाडल झन बढाइदियो, केस सेलायो र शंका रहिरह्यो। अब भने स्वास्थ्य मन्त्रालय, नेपाल मेडिकल काउन्सिल, प्रशासन, प्रहरी मिलेर समिती बनाइ यो घटनाको छानवीन गरी सत्य तथ्य निकाल्नुपर्छ। दोषी देखिए डाक्टर र अस्पताललाई कार्वाही गर्नुपर्छ र यदी अप्रेशनको जटिलताले गर्दा ज्यान जोगाउन त्यसो गरिएको प्रमाणित भए अनाहकमा दोष लगाउने विरामी र उसका आफन्तलाई अदालतमा उभ्याउनुपर्छ, साथमा लहैलहैमा लागेर वा विभिन्न उद्देश्य राखेर समाजमा भ्रमको खेती गर्ने र स्वास्थ्य जस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा सतहीरुपमा सनसनी फैलाउने हिसाबले रिपोर्टिङ गर्नेहरुलाई पनि कठघरामा उभ्याइनुपर्छ। टुंगोमा नपुर्याइ सामसुम भएमा अहिलेलाई त हराउला तर जनताको दिमागमा बस्दै थुप्रदै गएको शंकाले कुनै दिन ठुलो क्षति पुर्याउछ।
बाँकी पढ्नुहोस् >>